Zeytinyağı Dekantörü Kapasitesi Neden Tek Bir Rakam Değildir?

Dekantör Kapasitesi Neden Tek Bir Rakam Değildir?

Bir zeytinyağı dekantörünün kapasitesi çoğu zaman yalnızca “kg/saat” değeriyle ifade edilir. Ancak katalogda görülen en yüksek işleme miktarı, makinenin aynı kapasitede berrak zeytinyağı üretebildiği anlamına gelmez.

Aynı dekantör; besleme miktarına, zeytin hamurunun yapısına, yağ çıkışının konumuna ve proses ayarlarına bağlı olarak iki farklı üretim hedefiyle çalıştırılabilir:

• Daha düşük debide, daha berrak zeytinyağı çıkışı
• Daha yüksek debide, tortulu zeytinyağı çıkışı

Bu iki çalışma biçiminde kullanılan makine aynıdır. Değişen; dekantörün içerisindeki fazların konumu, yağın hangi bölgeden alındığı, besleme miktarı ve elde edilmek istenen ürünün özellikleridir.

Bu nedenle bir dekantörün kapasitesini değerlendirirken yalnızca ulaşabildiği en yüksek tonaja bakmak yeterli değildir. Asıl sorulması gereken soru şudur:

Dekantör, belirtilen kapasitede nasıl bir yağ çıkışı sağlamaktadır?

Dekantörün İçerisinde Yağ ve Pirina Nasıl Ayrışır?

Malaksörde hazırlanan zeytin hamuru dekantöre aktarıldığında, yüksek devirle dönen tambur içerisinde güçlü bir santrifüj alanı oluşur.

Yoğunlukları birbirinden farklı olan fazlar, santrifüj kuvvetinin etkisiyle tambur içerisinde farklı konumlarda toplanır.

• Yoğunluğu daha yüksek olan pirina tamburun dış çeperine doğru ilerler.
• Zeytin özsuyu ve ince katı parçacıklar pirinanın iç tarafında konumlanır.
• Daha düşük yoğunluğa sahip zeytinyağı ise tamburun merkezine daha yakın bölgede toplanır.

Ancak tambur içerisinde yağ ile diğer fazlar arasında cetvelle çizilmiş gibi sabit bir sınır bulunmaz. Merkeze en yakın bölgede daha temiz yağ yer alırken, dış bölgeye doğru ilerledikçe yağın içerisinde zeytin özsuyu ve ince katı parçacık miktarı artar.

Yağın tambur içerisindeki hangi konumdan alınacağı, dekantör çıkışındaki yağın berraklığını doğrudan etkiler.

Yağ Çıkış Şişesinin Konumu Neyi Değiştirir?

Dekantörün yağ çıkışında kullanılan şişeler veya çıkış portları, yalnızca yağı makinenin dışına taşıyan borular değildir. Bu parçalar, tambur içerisinde oluşan yağ katmanının hangi bölümünden ürün alınacağını belirler.

Yağ çıkış noktası tamburun merkezine yakın konumlandırıldığında, daha hafif ve daha temiz yağ bölgesinden ürün alınır. Bu çalışma biçiminde çıkan yağın içerisindeki zeytin suyu ve ince katı parçacık miktarı daha düşüktür.

Çıkış noktası merkezden uzaklaştırılarak yağ ile diğer fazlar arasındaki sınıra yaklaştırıldığında ise daha geniş bir sıvı bölgesinden ürün alınabilir. Bu durum dekantörün daha yüksek besleme debilerinde çalışmasına olanak sağlar ancak çıkan yağın içerisindeki tortu ve bitkisel su miktarı yükselir.

Dolayısıyla yağ çıkışının konumu ile sürdürülebilir işleme kapasitesi arasında doğrudan bir ilişki bulunur:

• Merkeze yakın yağ çıkışı: Daha berrak yağ, daha kontrollü besleme kapasitesi
• Merkezden daha uzak yağ çıkışı: Daha yüksek tonaj, daha tortulu yağ

Burada amaç yağ çıkışını her koşulda mümkün olduğunca merkeze yaklaştırmak değildir. Doğru konum; zeytin çeşidine, hamurun yapısına, üretim kapasitesine ve işletmenin sonraki proseslerinde separatör kullanıp kullanmayacağına göre belirlenmelidir.

Besleme Miktarı Arttığında Yağ Neden Tortulanır?

Dekantöre verilen zeytin hamuru miktarı arttıkça, hamurun tambur içerisinde etkili şekilde ayrışabilmesi için sahip olduğu süre azalır.

Fazlar arasındaki ayrım tam olarak gerçekleşmeden yağ çıkışına ulaşan ince katı parçacıklar ve zeytin özsuyu, çıkan yağın daha tortulu ve kahverengimsi görünmesine neden olabilir.

Yüksek besleme debisi aynı zamanda tambur içerisindeki faz sınırlarının konumunu da değiştirebilir. Daha önce temiz yağ bölgesi içerisinde kalan bir çıkış noktası, besleme miktarı veya hamur özellikleri değiştiğinde tortulu bölgeye yaklaşabilir.

Bu nedenle maksimum besleme kapasitesinde:

• Yağın içerisindeki tortu miktarı artabilir.
• Bitkisel suyun yağ çıkışına geçişi yükselebilir.
• Yağın separatörden geçirilmesi gerekebilir.
• Ek çökeltme veya filtrasyon yükü oluşabilir.
• Pirinaya geçen yağ miktarı proses ayarlarına bağlı olarak değişebilir.

Dekantörün daha fazla hamur kabul edebilmesi, her zaman daha iyi bir ayrıştırma yaptığı anlamına gelmez. Kapasite artışıyla birlikte elde edilen yağın özellikleri de değerlendirilmelidir.

Berrak Yağ Kapasitesi Nedir?

Berrak yağ kapasitesi, dekantörün yağ çıkışına geçen zeytin özsuyu ve ince katı parçacık miktarını düşük tutarak sürdürebildiği işleme aralığını ifade eder.

Bu çalışma düzeninde besleme miktarı, tambur içerisindeki yağın daha temiz bölgesinden alınmasına imkân verecek seviyede tutulur. Yağ çıkış şişesi veya portu da merkeze yakın berrak yağ bölgesine göre ayarlanır.

Berrak yağ çalışmasının temel avantajları şunlardır:

• Dekantör çıkışındaki tortu miktarı azalır.
• Yağa geçen zeytin özsuyu miktarı sınırlandırılır.
• Separatör ihtiyacı azaltılabilir veya uygun proses koşullarında ortadan kaldırılabilir.
• Sonraki çökeltme ve filtrasyon aşamalarının yükü düşürülebilir.
• Üretim süreci boyunca yağ çıkışı daha kolay takip edilebilir.

“Berrak yağ” ifadesi, yağın mutlaka tamamen filtre edilmiş olduğu anlamına gelmez. Zeytin çeşidine ve hedeflenen raf ömrüne bağlı olarak yağ daha sonra çökeltme tankına veya filtrasyon sistemine yönlendirilebilir.

Buradaki fark, dekantör çıkışında bulunan su ve tortu yükünün, maksimum tonaj çalışmasına kıyasla belirgin biçimde daha düşük olmasıdır.

Tortulu Yağ veya Maksimum Tonaj Kapasitesi Nedir?

Tortulu yağ kapasitesi, dekantörün daha yüksek miktarda zeytin hamuruyla çalıştırıldığı maksimum işleme aralığını ifade eder.

İşletmelerde zaman zaman “maksimum güçte çalışma” olarak da ifade edilen bu düzen, motorun yalnızca daha fazla güç çekmesi anlamına gelmez. Asıl fark, dekantörün daha yüksek besleme debisiyle çalıştırılmasıdır.

Yüksek debide yağın tambur içerisindeki diğer fazlardan ayrılması için daha kısa süre kalır. Yağ çıkış noktası da daha yüksek sıvı akışına izin verecek şekilde ayarlanır.

Bu çalışma biçiminde:

• Saatlik işlenen zeytin miktarı yükselir.
• Yağ çıkışında daha fazla ince katı parçacık bulunabilir.
• Zeytin özsuyunun bir bölümü yağ çıkışına geçebilir.
• Çıkan yağ kahverengimsi ve daha yoğun tortulu görünebilir.
• Yağın separatöre, çökeltmeye veya daha yoğun bir filtrasyona yönlendirilmesi gerekebilir.

Tortulu yağ çıkışı, yağın kalitesiz olduğu anlamına gelmez. Bu ifade yalnızca dekantörden çıkan ürünün içerisinde daha fazla su ve askıda katı madde bulunduğunu ve ek bir ayırma aşamasına ihtiyaç duyduğunu gösterir.

BSTM Neden İki Ayrı Kapasite Değeri Veriyor?

Dekantör üreticilerinin teknik tablolarında çoğu zaman yalnızca tek bir maksimum kapasite değeri yer alır. Ancak bu rakamın hangi yağ berraklığında, hangi besleme koşullarında ve hangi sonraki ekipmanlarla elde edildiği her zaman açıkça belirtilmez.

BSTM, ANTA dekantörlerinin kapasitesini iki ayrı çalışma aralığında açıklar:

• Berrak yağ çıkış kapasitesi
• Tortulu yağ çıkış kapasitesi

Bu ayrım sayesinde üretici yalnızca makinenin saatte ne kadar zeytin hamuru işleyebildiğini değil, belirtilen kapasitede nasıl bir yağ elde edeceğini de görebilir.

Teknik tabloda berrak yağ kapasitesinin daha düşük görünmesi, makinenin düşük kapasiteli olduğu anlamına gelmez. Aksine, maksimum tonaj ile berrak yağ üretim kapasitesinin birbirinden ayrılarak proses sonucunun açıkça belirtilmesi anlamına gelir.

Örneğin bir dekantör için yalnızca “3.000 kg/saat kapasite” ifadesini kullanmak, bu kapasitede çıkan yağın doğrudan berrak mı yoksa separatöre ihtiyaç duyan tortulu bir yapıda mı olduğunu göstermez.

BSTM’nin kullandığı çift kapasite değeri, makinenin ulaşabildiği maksimum besleme miktarıyla birlikte berrak yağ elde edilebilen gerçek çalışma aralığını da ortaya koyar.

ANTA Dekantörlerin Berrak ve Tortulu Yağ Kapasiteleri

Aşağıdaki değerler, ANTA dekantör modellerinin berrak yağ ve yüksek debili tortulu yağ çalışma aralıklarını göstermektedir.

Model	Berrak Yağ Çıkışı	Tortulu Yağ Çıkışı
ANTA 131	100–150 kg/saat	200–250 kg/saat
ANTA 150	250–300 kg/saat	400–500 kg/saat
ANTA 203	400–450 kg/saat	600–700 kg/saat
ANTA 250	700–850 kg/saat	1.100–1.300 kg/saat
ANTA 270	1.100–1.250 kg/saat	1.500–2.000 kg/saat
ANTA 320	1.400–1.750 kg/saat	2.200–3.000 kg/saat
ANTA 420	1.900–2.200 kg/saat	3.000–3.700 kg/saat

Tablodaki değerler farklı zeytin çeşitleri, hasat dönemleri ve hamur koşulları nedeniyle bir aralık olarak verilmiştir. Gerçek çalışma kapasitesi; zeytinin nemi, olgunluğu, yağ oranı, malaksasyon koşulları ve üretim hattının besleme düzenine göre değişebilir.

Günlük kapasite hesaplanırken saatlik değerlerin yalnızca çalışma süresiyle çarpılması yeterli değildir. Malaksör dolum ve boşaltma süreleri, ürün geçişleri, temizlik işlemleri, duruşlar ve pirina tahliye düzeni gerçek günlük üretimi etkiler.

ANTA 320 Örneğinde İki Kapasite Nasıl Okunmalıdır?

ANTA 320’nin berrak yağ çalışma kapasitesi saatte 1.400–1.750 kg, tortulu yağ çalışma kapasitesi ise saatte 2.200–3.000 kg olarak belirtilir.

Bu değerler iki farklı ANTA 320 bulunduğu anlamına gelmez. Aynı makine, işletmenin üretim hedefine göre farklı proses koşullarında çalıştırılabilir.

Saatte 1.400–1.750 kg aralığında amaç; yağın tamburun merkezine yakın, daha temiz bölümünden alınması ve dekantör çıkışındaki tortu miktarının düşük tutulmasıdır.

Saatte 2.200–3.000 kg aralığında ise öncelik daha yüksek tonajdır. Dekantör daha yüksek debide çalıştırılır ancak elde edilen yağın separatör, çökeltme veya filtrasyon gibi ek bir işleme yönlendirilmesi gerekebilir.

Bu nedenle tesis için ANTA 320 seçilirken yalnızca “maksimum 3.000 kg/saat” değeri üzerinden hesap yapılmamalıdır.

İşletme separatör kullanmadan berrak yağ üretmeyi hedefliyorsa malaksör, kırıcı, hamur pompası ve diğer yardımcı üniteler 1.400–1.750 kg/saatlik berrak çalışma aralığına göre dengelenmelidir.

Sabit Yağ Çıkış Şişeleri Nasıl Kullanılır?

ANTA serisinin farklı modellerinde yağın tambur içerisindeki hangi bölgeden alınacağını belirlemek amacıyla farklı konumlara sahip yağ çıkış şişeleri kullanılabilir.

Merkeze daha yakın bir şişe, daha temiz yağ bölgesinden ürün alınmasını sağlar. Merkezden daha uzaktaki çıkış konumu ise daha yüksek sıvı debisine izin verir ancak yağın içerisindeki tortu ve bitkisel su miktarını artırabilir.

Uygun yağ çıkış şişesi belirlenirken şu değişkenler birlikte değerlendirilir:

• Zeytin çeşidi
• Erken veya olgun hasat olması
• Zeytinin nem oranı
• Hamurun akışkanlığı
• Dekantör besleme miktarı
• İstenen yağ berraklığı
• Üretim hattında separatör bulunup bulunmaması

Ancak zeytin hamurunun özellikleri sezon boyunca, hatta aynı üretim günü içerisinde değişebilir. Sabit bir çıkış konumu, her zeytin partisinde aynı sonucu vermeyebilir.

ANTA 320 ve ANTA 420’de Patentli Dinamik Yağ Çıkışı

ANTA 320 ve ANTA 420 modellerinde kullanılan patentli dinamik yağ çıkışı, yağın alındığı çıkış konumunun dekantör çalışmaya devam ederken ayarlanmasına imkân verir.

Böylece operatör üretimi durdurup sabit bir çıkış şişesini değiştirmek yerine, yağın berraklığını üretim sırasında gözlemleyerek çıkış konumunu aktif şekilde düzenleyebilir.

Bu teknoloji özellikle yüksek kapasiteli tesislerde önemlidir. Çünkü büyük miktarlarda ürün işlenirken üretimin durdurulması yalnızca zaman kaybına değil, malaksör ve besleme hattındaki üretim dengesinin de bozulmasına neden olabilir.

Dinamik yağ çıkışı sayesinde:

• Yağın alındığı bölge üretim devam ederken değiştirilebilir.
• Farklı zeytin çeşitlerine daha hızlı uyum sağlanabilir.
• Hasat dönemi ilerledikçe değişen hamur yapısına göre ayar yapılabilir.
• Yağ çıkışındaki tortu miktarı üretim sırasında kontrol edilebilir.
• Berraklık ile işleme kapasitesi arasındaki denge daha hassas yönetilebilir.
• Gereksiz üretim duruşları azaltılabilir.

Dinamik yağ çıkışının asıl değeri, yalnızca yağ çıkış borusunun hareket etmesi değildir. Sistem, tambur içerisindeki yağın hangi katmanından ürün alınacağını üretim devam ederken değiştirebilme olanağı sunar.

Bu sayede dekantör yalnızca sabit bir kapasitede çalışan mekanik bir ayırıcı olmaktan çıkar; farklı zeytin ve proses koşullarına aktif şekilde uyarlanabilen bir üretim ünitesine dönüşür.

Berraklık ve Kapasite Dengesi Neden Sürekli Değişir?

Zeytin hamuru standart özelliklere sahip homojen bir endüstriyel sıvı değildir. İşlenen ürünün özellikleri her partiyle birlikte değişebilir.

Dekantörün çalışma koşullarını etkileyen başlıca değişkenler şunlardır:

• Zeytinin çeşidi
• Hasat zamanı ve olgunluk seviyesi
• Zeytinin bünyesindeki su miktarı
• Yağ oranı
• Kırıcıda kullanılan elek ölçüsü
• Malaksasyon süresi ve sıcaklığı
• Hamurun dekantöre aktarım hızı
• Tambur ve konveyör arasındaki diferansiyel devir

Bu değişkenlerden biri değiştiğinde tambur içerisindeki yağ, zeytin özsuyu ve katı faz sınırları da yer değiştirebilir.

Bir zeytin partisinde berrak yağ sağlayan besleme miktarı ve çıkış konumu, farklı çeşitte veya daha olgun bir zeytinde aynı sonucu vermeyebilir.

Bu nedenle modern bir dekantörde yalnızca yüksek motor gücü veya büyük tambur çapı değil, değişen proses koşullarına uyum sağlayabilecek ayar kabiliyeti de önemlidir.

Maksimum Kapasite Her Zaman En Kârlı Çalışma Değildir

Bir üretim tesisinde saatte işlenen zeytin miktarının artması ilk bakışta daha yüksek kazanç anlamına gelebilir. Ancak kapasite artışıyla birlikte separatör yükü, enerji tüketimi, çökeltme süresi, filtrasyon giderleri ve pirinadaki yağ kaybı da değerlendirilmelidir.

Daha yüksek tonajda çıkan tortulu yağın separatörden geçirilmesi gerekiyorsa, dekantörde kazanılan üretim süresinin bir bölümü sonraki proseslerde kaybedilebilir.

Aynı şekilde separatör, pompa, tank ve filtrasyon sistemi yüksek dekantör debisini karşılayamıyorsa üretim hattında yeni bir darboğaz oluşabilir.

Bu nedenle en kârlı çalışma noktası her zaman dekantörün ulaşabildiği en yüksek besleme miktarı değildir.

Doğru çalışma noktası şu unsurlar birlikte değerlendirilerek belirlenmelidir:

• İstenen saatlik üretim miktarı
• Yağın hedeflenen berraklığı
• Separatör kullanılıp kullanılmayacağı
• Pirinadaki kabul edilebilir yağ kaybı
• Çökeltme ve filtrasyon kapasitesi
• Enerji ve işletme maliyetleri
• Üretilen yağın kalite hedefi

Separatörsüz Üretim İçin Hangi Kapasite Esas Alınmalıdır?

Üretim hattında separatör kullanılmadan dekantörden daha berrak yağ alınması hedefleniyorsa model seçimi maksimum tortulu yağ kapasitesine göre yapılmamalıdır.

Bu durumda esas alınması gereken değer, ANTA teknik tablosundaki berrak yağ çıkış kapasitesidir.

Kırıcı, malaksör, hamur pompası, pirina tahliye sistemi ve depolama tankları da aynı çalışma aralığıyla uyumlu biçimde seçilmelidir.

Örneğin saatte yaklaşık 1.500 kg zeytini berrak yağ hedefiyle işlemek isteyen bir tesis için yalnızca 1.500 kg/saat maksimum kapasiteye ulaşan bir dekantör yeterli olmayabilir.

Modelin bu miktarı tortulu yağ çalışmasında mı yoksa berrak yağ çalışmasında mı işleyebildiği mutlaka kontrol edilmelidir.

Zeytinyağı üretim hattının genel kapasitesini belirlerken değerlendirilmesi gereken diğer unsurlar için Zeytinyağı Makinesi Kapasitesi Nasıl Seçilir? başlıklı rehberimizi inceleyebilirsiniz.

Doğru Dekantör Modeli Nasıl Seçilir?

Dekantör modeli belirlenmeden önce işletmenin yalnızca sezon boyunca işleyeceği toplam zeytin miktarı değil, üretimden nasıl bir sonuç beklediği de netleştirilmelidir.

Model seçiminde şu sorular cevaplanmalıdır:

• Hedeflenen saatlik ve günlük zeytin miktarı nedir?
• Öncelik berrak yağ üretimi mi, maksimum tonaj mı?
• Üretim hattında separatör kullanılacak mı?
• Yağ doğrudan tanka mı, separatöre mi yoksa filtreye mi gönderilecek?
• Malaksörler dekantörü kesintisiz besleyebilecek mi?
• Pirina tahliye sistemi maksimum debiyi karşılayabilecek mi?
• Bölgede ağırlıklı olarak hangi zeytin çeşitleri işleniyor?
• Erken hasat mı, olgun hasat mı daha yoğun işlenecek?
• Tesis kendi ürününü mü işleyecek, ticari sıkım mı yapacak?

Bu sorular cevaplanmadan yalnızca katalogdaki en yüksek kg/saat değerine göre model seçmek, gereğinden büyük veya üretim hedefiyle uyumsuz bir yatırım yapılmasına neden olabilir.

Sonuç

Zeytinyağı dekantörlerinde kapasite, makinenin içerisine verilebilen en yüksek hamur miktarından ibaret değildir.

Aynı dekantör daha kontrollü bir besleme ve merkeze yakın yağ çıkışıyla berrak yağ üretirken, daha yüksek besleme debisi ve farklı çıkış ayarlarıyla maksimum tonajda tortulu yağ üretebilir.

Bu nedenle berrak yağ kapasitesi ile tortulu yağ kapasitesinin tek bir rakam altında birleştirilmesi, dekantörün gerçek çalışma sonucunu göstermeye yetmez.

BSTM, ANTA dekantörlerinin teknik tablolarında bu iki çalışma aralığını ayrı ayrı açıklayarak üreticiye yalnızca makinenin ne kadar zeytin işleyebildiğini değil, o kapasitede nasıl bir yağ elde edileceğini de gösterir.

ANTA 320 ve ANTA 420 modellerinde bulunan patentli dinamik yağ çıkışı ise yağın alındığı konumun üretim devam ederken değiştirilmesini sağlar. Böylece berraklık ile kapasite arasındaki denge, değişen zeytin ve hamur koşullarına göre aktif biçimde yönetilebilir.

ANTA iki fazlı dekantör serisini ve teknik kapasite seçeneklerini inceleyin.